Datajournalistieke Werkwijze

Op deze pagina vind je een abstracte versie van mijn gebruikelijke werkwijze. Eerder schreef ik dat niet alle datajournalistiek resulteert in een infographic; in die gevallen kun je punt 4 overslaan. Deze werkwijze is bedoeld als handreiking, niet als heilige graal. Maak er dan ook slim gebruik van: neem wat voor jou van toepassing is, laat de rest voor wat het is.

1: Doel van de visualisatie en werkruimte vaststellen

Praktijk
Vergaderen met alle betrokkenen om het doel van de visualisatie te bepalen en de beschikbare werkruimte vast te stellen.

Waarom?
De redenen voor het maken van een visualisatie helpen je na te denken over het project, en zullen je helpen tijdens de eerste creatieve brainstorm. Verder is het goed om te weten welke mogelijkheden en onmogelijkheden er zijn wat betreft de ruimte die er is om dit project af te ronden.

Doel vaststellen
Je wilt achterhalen wat de bedoeling is van dit dataproject en de eventuele visualisatie waarin dat resulteert.

  •  Wat is de bedoeling van dit project?
  • Waarom bestaat dit project?
  • Wat is de functie van deze data-analyse en/of datavisualisatie?
  •  Willen we het publiek iets uitleggen of iets laten ontdekken?

Werkruimte vaststellen
Zorg dat je weet met welke beperkingen, eisen en voorwaarden moet je rekening houden voor dit project.

  • Wat zijn de eisen aan dit project?
  • Hoeveel tijd is er? Wat is de deadline? Is er tijd om iets nieuws te proberen?
  • Is er budget? Hoeveel?
  • Wie werken er allemaal mee?
  • Welke kennis en vaardigheden heeft je team of heb je zelf?
  • Hoeveel ruimte is er voor creativiteit?
  • Wat is de doelgroep?
  • Maak je iets voor het internet of voor print?
  • Hoeveel ruimte is er (online of offline)?
  • Wat zijn de eerste ideeën?

Tips

  • Het maken van een visualisatie kan net zolang duren als het schrijven van een verhaal. Houdt daar rekening mee.
  • Als jijzelf alleen verantwoordelijk ben voor de visualisatie, overleg dan vaak met de auteur van het artikel. Idealiter vullen de visualisatie en het verhaal elkaar aan.
  • Ben je een eenmansband? Bedenk dat je verschillende rollen hebt – bekijk je project steeds vanuit die verschillende standpunten.

2: Data verzamelen, verkennen en voorbereiden

Praktijk
Zoeken naar en verzamelen van datasets. Neem indien nodig contact op met organisatie en/of overheid als zij interessante data hebben. Daarna volgt het verkennen van je data: analyseer je data – kijk naar hoogste en laagste waarden, de 5 number summary etc. Als je iets niet begrijpt, raadpleeg dan de databron.

Waarom
Om zeker te weten dat je de juiste datasets hebt; omdat je niet kunt analyseren of visualiseren wat je niet begrijpt; en om te controleren dat je alle juiste ingrediënten hebt voor je verhaal.

Data verzamelen
Zorg dat je de minimaal benodigde informatie hebt om aan de slag te kunnen.

  • Welke data heb je minimaal nodig voor dit project?
  • En welke data zou je idealiter hebben?
  • Welke partijen hebben mogelijk deze data?
  • Is er mogelijk een database waar deze gegevens in staan?
  • Wat is de gemakkelijkste manier om aan deze informatie te komen?

Data verkennen
Interview de datasets die je hebt verzameld. Als iets te mooi lijkt om waar te zijn, dan is dat vaak ook zo. Als je iets opmerkelijks vindt of iets niet begrijpt: stel vragen en ga terug naar de bron.

  • Waar komen de data vandaan?
  • Zijn de data betrouwbaar? Volledig? Gekleurd?
  • Wat betekent de data?
  • Wat zijn de hoogste en laagste waarden? Ontbreken er waarden?
  • Wat voor type data zijn het?
  • Wat vertelt deze dataset jou? En – belangrijker – wat niet?

Data voorbereiden

  • Opschonen van de datasets
  • Eventuele berekeningen toevoegen
  • Omzetten naar het juiste formaat
  • Mocht je meerdere datasets hebben: kun/wil je deze datasets combineren?

Tips

  • Data zoeken, verkennen en voorbereiden kost doorgaans meeste tijd, houdt daar rekening mee in je planning.
  • Bedenk hoeveel tijd je wilt besteden aan het vinden van data; in de praktijk blijkt dat dat proces vaak eindeloos duren. Stel een maximum aan tijd dat je hieraan wilt besteden om te voorkomen dat je verdrinkt in een zee aan data.
  • Achter elk formulier zit een database.
  • Werk in een kopie van de originele dataset: sla het origineel op, en zorg dat je die niet kunt bewerken. Dan kun je altijd terug naar de data zoals je die ooit vond.
  • Je kunt bestanden niet vaak genoeg opslaan: sla na elke bewerking je data opnieuw op. Mocht je een fout hebben gemaakt, dan kun je terug naar de laatste foutloze versie.
  • Als je in deze fase een fout maakt, zie je dat terug in het eindresultaat. Werk zorgvuldig.

3: Journalistieke focus

Praktijk
Overleg met je team. Als je alleen werkt controleer dan continu of de verschillende onderdelen nog wel dezelfde focus hebben. Het kan gebeuren dat uit de data iets anders blijkt dan in eerste instantie verwacht. Overleg of je meer of andere data moet verzamelen, de verhaallijn moet wijzigen, een expert raadpleegt of voor een andere oplossing kiest.

Waarom
Idealiter vallen de verschillende onderdelen van de uiteindelijke productie als puzzelstukjes in elkaar. Dat betekent veel overleggen.

Scherp stellen

  • Wie is de doelgroep?
  • Is er sprake van voorkennis? (Bij publiek en/of makers)
  • Welke vragen gaan lezers/kijkers waarschijnlijk stellen? Kun je die beantwoorden?
  • Welke opvallende (en voor de doelgroep relevante dingen) heb je in de dataset gevonden?
  • Wat zeggen experts op dit onderwerp over je bevindingen?
  • Lijkt het te mooi om waar te zijn? Is ’t ook zo?
  • Passen de verschillende onderdelen (data, tekst, video, audio, beeld etc.) nog steeds bij elkaar? Is er sprake van synergie?

Tips

  • Update je team continu.
  • Raadpleeg experts op het onderwerp. Doorgaans helpen ze graag.

4: Ontwerpen

Praktijk
Denk na over het ontwerp van je eindproduct – schets eventuele ideeën voor visualisaties. Leg die schetsen daarna voor aan mensen onbekend met je project voor een frisse blik en kritische vragen. Herhalen tot je een goede (visuele) oplossing hebt gevonden.

Waarom
Schetsen een ideale manier van nadenken: het is snel, goedkoop en foolproof. Als je jouw schetsen ziet als gereedschap om je denkproces een boost te geven, begrijp je dat tekentalent niet relevant is.

Een schets die niet mislukt is, gooi je gemakkelijk weg. ‘Kill your darlings’ is makkelijker wanneer je niet veel tijd en energie in die ‘darlings’ hebt gestoken.

Een aantal design principes:

Om te onthouden tijdens het schetsen:
De vorm van je visualisatie wordt beïnvloed door eerder genomen beslissingen. Denk aan het doel van de visualisatie; de plaats van de visualisatie binnen de journalistieke productie; de reikwijdte van de data; het type informatie en bijbehorende beperkingen. Etc.

Om over na te denken tijdens het ontwerpen:

  • Plaatsing
  • Kleur
  • Interactie
  • Annotatie

Tips
Schetsen is een vorm van nadenken. Je hoeft dus niet te kunnen tekenen: je kunt niets verkeerd doen. “Verkeerd” nadenken – als je daar al bang voor bent – leidt soms tot nieuwe, goede ideeën.

5: Werk aan het eindproduct

Praktijk
Voor de verschillende fasen gebruik je mogelijk verschillende tools. In deze laatste fase kies je de tool waarmee je de uiteindelijke te publiceren visualisatie wilt maken. Houdt rekening met alles wat je eerder hebt besloten/bedacht.

Waarom
Door pas in de laatste fase de visualisatie echt te maken, is de kans dat je terug moet naar de tekentafel veel kleiner. Je bent bijzonder goed voorbereid, dus in die zin is het meeste werk al gedaan.

Tips
Gebruik de tools die passen bij het project en bij jouw technische vaardigheden. Kijk voor een selectie van tools op datajournalismtools.net. De tools zijn onderverdeeld op moeilijkheidsgraad en functie. Andere sites met datatools zijn Journalism Tools en Visualising Data, Resources.

6: Controleer het eindproduct

Praktijk
Controleer of alles echt zo goed werkt als je het had bedacht. Als dat niet zo is: overweeg om terug te gaan naar de tekentafel. Als het goed is, is de kill your darlings-fase voorbij; je was immers goed voorbereid. Toch kunnen kleine verbeteringen altijd nog nodig zijn.

Waarom?
Omdat je werk pas gedaan is, als je verhaal effectief communiceert wat je bij stap 1 bedacht had.

Vragen die je jezelf kunt stellen

  • Werkt alles zoals je het bedacht had of beter?
  • Zijn de teksten helder en begrijpelijk?
  • Begrijpt iemand die dit product voor het eerst leest of ziet alles?
  • Is er meer of minder annotatie nodig?
  • Hier meer vragen die je jezelf kunt stellen


Vragen of opmerkingen bij deze werkwijze? Laat het weten in de comments!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *