Alles wat de journalistiek zo mooi maakt

Tijdens de tweede editie van Big, Open & Beautiful – All About Data door de Waag Society werd data gewogen als feit, fictie en manipulatie. Een avond vol presentaties van bloggers, journalisten en onderzoekers. Waarom betoverend mooi gepresenteerde data lang niet altijd goed is, cijfers an sich niets zeggen, en de risico’s van interpreteren niet onderschat moeten worden.

Journalistiek proces
Het liefst ziet Wouter Bax, hoofdredacteur van NU.nl, een combinatie van nerd en journalist in datajournalisten. “Als datajournalist moet je eager zijn. Je moet bereid zijn om steeds weer nieuwe tools en technieken te leren. Maar tegelijkertijd moet je ook journalist zijn in hart en nieren. Elke beslissing die je neemt tijdens het maken van een datavisualisatie, is een journalistieke beslissing. Het gebruiken van gereedschappen en technieken vraagt om kennis van het verhaal; dat is moeilijk van elkaar te scheiden. Wat dat betreft heeft datajournalistiek alles wat de journalistiek zo mooi maakt.”

Delivering Data - Illustratie door Kate Hudson

Illustratie door Kate Hudson

Manipulatie en doorzettingsvermogen
Sargasso blogger Stephan Okhuijsen manipuleerde de dataset voor een visualisatie over de bestedingen van politieke partijen in de regering. “Ik bedacht een berekening en daarmee bewerkte ik de dataset”, legt hij uit. Reden om nog eens goed naar je berekeningen te kijken – je wilt niet onbewust je dataset bewerken. Naast dat bewustzijn vindt Okhuijsen nieuwsgierigheid en doorzettingsvermogen belangrijk. “Stel dat na honderd uur stopt met zoeken, dan had je misschien het volgende uur het gouden ei gevonden…” Verder legt Okhuijsen uit dat betoverende visualisaties lang niet altijd goed zijn. “Soms is simpel beter, omdat je boodschap dan duidelijker overkomt.”

Data beperkingen
“Zoek in het licht en je vindt nooit wat een dataset je niet kan vertellen”, zegt onderzoeker en lid van commissie Haren Thomas Boeschoten. “Het is belangrijk dat je verder kijkt dan je dataset. Wat kan deze dataset je wel en niet vertellen?” Ook onderzoekster Farida Vis benadrukt de beperkingen van data: “Je moet data niet ‘overlezen’. Mensen interpreteren van alles, halen dingen uit de data die er soms niet in zitten.” Vis werkte mee aan de bij The Guardian gepubliceerde datavisualisaties over de rellen in Londen in 2011, en won een Data Journalism Award met dit werk. “Cijfers alleen zeggen niets”, legt ze uit, “je moet naar de context kijken.” Volgens de onderzoekster kun je daarom beter een paar honderd tweets met hun context onderzoeken, dan duizenden zonder duiding.

Riot Rumours - The Guardian

Datavisualisatie Riot Rumours door The Guardian

Aan het einde van de avond is duidelijk dat begrip het vaak wint van betoverend mooi en een teveel aan diepgang. Niet door een gebrek aan ambitie, tijd of geld, maar vanwege praktische overwegingen: als het publiek het niet begrijpt schiet je je doel voorbij. Verder lijkt de kunst van het maken onlosmakelijk verbonden aan journalistieke keuzes. De kruising van journalist en nerd is hierdoor ideaal. Want de echte waarde van data vind je in de context; en dat vraagt onder meer om klassieke journalistieke vaardigheden. Alles wat de journalistiek zo mooi maakt.