To do list voor datajournalisten

Geen staande ovatie tijdens de kritische avond over datajournalistiek van de Vereniging van Online Journalisten Nederland. Krantenprofessor Piet Bakker, infographic designer Remy Jon-Ming, nerd - "ik weet niets van journalistiek" - Lex Slaghuis en NRC journalist en datapionier Dick van Eijk spraken over verbeterpunten voor de datajournalistiek. Samen maakten ze zo een to do lijst voor datajournalisten.

Foto To Do list

Controleer de data

De meeste journalisten zijn niet goed in rekenen. Daardoor hebben ze vaak de neiging cijfers als iets heiligs te beschouwen. Lector Crossmediale Journalistiek aan de Hogeschool Utrecht Piet Bakker waarschuwt daarvoor: "Cijfers zijn niet heilig, ze zijn boterzacht! Journalisten moeten zich afvragen 'hoe goed is deze data?' - dat hoort bij een journalistieke basishouding." Het valt Bakker tegen dat data gebruikt door media vaak niet te controleren is, of van een dubieuze of niet te achter halen bron komt. Hij waarschuwt ook voor typische journalisten fouten. "In een tekst de oplage, aantal lezers en aantal abbonees door elkaar halen kan echt niet. Journalisten willen niet drie keer het woord 'oplage' achter elkaar gebruiken; maar oplagecijfers zijn echt iets anders dan het aantal abonnees."

Werk in teams

Infographic designer Remy Jon-Ming vergelijkt het design proces van infographics met het journaistieke proces. "Vaak word ik pas benaderd aan het einde van het journalistieke proces: 'Dit is het verhaal, dit willen we erbij hebben'. Maar ik was liever tegelijkl met de journalist begonnen." Jon-Ming benadrukt dat het proces van ontwerpen verplicht tot nadenken over de juiste visualisatievormen. Dat betekent dus ook nadenken over het verhaal dat verteld wordt. Daarom is het goed om in teams te werken. "Als ontwerper heb ik andere invalshoeken - ik benader de dingen vanaf een andere kant. Vaak kan ik zo waarde toevoegen, ook voor de journalisten."

Automatiseer met 'datafietsen'

Oprichter van Hack de Overheid en Wikiwise-eigenaar Lex Slaghuis presenteerde een pleidooi voor automatisering met behulp van 'datafietsen'. Slaghuis was betrokken bij de ontwikkeling van NuPubliek. Deze webapp van Nu.nl visualiseert Tweede Kamer data. "Als de journalisten gaan slapen, dan gaat NuPubliek door. En toen het eenmaal draaide, hoefden wij er niet meer naar om te kijken." Slaghuis beschrijft NuPubliek als een ideale 'datafiets', die hij vooralsnog veel te weinig ziet. "Er wordt vrijwel nergens van buiten naar binnen gewerkt." In feite draait Slaghuis hiermee het gebruikelijke journalistieke proces om. Geen hypothese om te testen op nieuwswaarde, maar een grote bak data om nieuws uit te filteren.

Maak nieuws

Journalist Dick van Eijk pionierde met datajournalistiek in de tijd van de eerste computers. Inmiddels zijn de tools goedkoper, zijn visualisaties een paradijs op zichzelf, en is iedereen zich bewust van de waarde van data. Ondanks deze vooruitgang is niet alles er beter op geworden. "Volgens mij haalden we twintig jaar geleden meer nieuws uit data. Recent zijn er geen spectaculaire resultaten behaald met datajournalistiek." Volgens Van Eijk moeten datajournalisten betere nieuwsmakers worden. Data-vaardigheden zijn daarvoor niet genoeg. "Nieuwsmakers hebben kennis van zaken en herkennen nieuws." Voor gebrekken aan tijd en geld heeft de journalist een oplossing: "Boek resultaten. Begin onderzoeken waarvan je weet dat er - ongeacht het antwoord - nieuws in zit." Heb je na maanden zoeken niets gevonden? Dan stel je de verkeerde vragen - of, als er niets in zat, had je eerder moeten afhaken. Alleen succes opent deuren.

Toekomst

In het afsluitende debat werd vastgesteld dat datajournalistiek nu nog meer vorm dan inhoud is; dat iedereen een beetje datajournalist zou moeten zijn, maar specialisten altijd nodig blijven; en kennis helaas vaker persoonsgebonden dan redactiegebonden is. Beschouw het als ruimte voor groei, want dat datajournalistiek de toekomst heeft, daar was men het wel overeens. Of, zoals Hille van der Kaa treffend samenvatte: "Verander in een lean en mean datamachine, en je kunt vanaf volgend jaar weer lekker slapen."

Haal dit blog naar je inbox

Vanaf juni digitale nieuwsbrieven van datajournalistiek.nl in je mailbox? Meld je nu aan: