3 principes voor goede datavisualisaties

Workshop Datavisualisaties bij de Trainingsdag Lokale en Regionale Onderzoekjournalistiek van de VVOJ

Tijdens de VVOJ Trainingsdag voor lokale en regionale onderzoeksjournalistiek presenteerde ik de principes voor goede datavisualisaties. Omdat een datavis blunder snel gemaakt is, hier drie principes die als leidraad kunnen dienen voor betere datavisualisaties.

Faciliteer je verhaal

Nadat je je eerste visualisaties gemaakt hebt, is het belangrijk om je zo nu en dan Maslow’s hammer te herinneren. Het is de gouden regel voor elk nieuw gereedschap: als je alleen een hamer hebt, lijkt alles op een spijker.

Niet alle (data-) journalistieke verhalen vragen om datavisualisaties. De verleiding kan groot zijn, maar als een infographic geen verdiepende laag toevoegt, ben je zonder misschien wel beter af. Bedenk vooraf dus goed of een visualisatie functioneel is en waarde toevoegt.

Onthoud dat kill your darlings is het makkelijkst voordat je veel tijd en energie in een darling hebt gestoken. Maak dus altijd een analoge, snelle schets voor je aan een datavisualisatie begint: schetsen is denken. Zo kun je er zonder grote investering van tijd en energie besluiten dat visualisaties niet nodig zijn. Of een data-gedreven radioproductie maken zonder cijfers te noemen.

Functie beperkt vorm

Vaak hebben verslaggevers al ver ontwikkelde ideeën over hoe de infographic bij hun verhaal eruit moet zien. Het is altijd goed om naar deze ideeën te luisteren, maar blijf kritisch. Vraag je altijd af of het doel van de visualisatie en de vorm overeenkomen. De vorm zou de functie moeten faciliteren.

  • Zet bijvoorbeeld niet alles op een kaart. Dat er geografische gegevens in een dataset zitten, maakt die gegevens niet per se relevant. De juiste vraag is: is locatie belangrijk voor wat ik wil vertellen? Lees hier meer over wanneer kaarten geen kaarten zouden moeten zijn.
  • Cirkeldiagrammen tonen de verhouding tussen een deel en het geheel goed. Helaas wordt deze grafiekvorm vaak met andere bedoelingen ingezet. Kies je gereedschap met zorg, en denk aan Maslow’s wet. Lees hier alles wat je moet weten over cirkeldiagrammen.
  • Wees zuinig met interactiviteit. “Als je lezers vraagt om te klikken dan moet er iets spectaculairs gebeuren”, presenteerde New York Times journalist Archie Tse ooit. Natuurlijk zijn kan interactie waarde toevoegen wanneer het functioneel is en voor relevante verdieping. Zoals in de visualisaties van Maarten Lambrechts. In zijn werk is de interactie altijd functioneel, en soms zelfs elegant. Zoals in deze visualisatie waarin je de Sint-Jans-Molenbeek met andere Brusselse gemeenten kunt vergelijken. Zolang je interactiviteit niet inzet omdat het kan, zit je meestal goed.
  • Soms vraagt een verhaal om een simpele staafdiagram, en dat is ook ok. Liever een goede staafdiagram, dan een mooie visualisatie die niemand begrijpt. Lees hier een ode aan staafdiagrammen.

Help je lezer

Niet ‘data’, maar ‘journalistiek’ is het belangrijkste onderdeel van datajournalistiek. Het uiteindelijke doel is het begrijpelijk en toegankelijk communiceren van een verhaal met of op basis van cijfers. Die cijfers zijn niet voor iedereen even makkelijk of begrijpelijk; dus help je lezer.

  • Focus. Wanneer je alles tegelijk wilt doen raakt je publiek gemakkelijk de draad kwijt. Dus geen grafieken in kaarten, maar een kaart en een grafiek met beide een aparte focus.
  • Wees zuinig met kleur. De meeste kleurenblinden kunnen rood en groen niet goed onderscheiden; gebruik die combinatie dus niet in een visualisatie. Beperk je tot maximaal 5 – 7 kleuren om er zeker van te zijn dat de kleuren goed van elkaar te onderscheiden zijn. Hier zijn overigens handige tools voor: gebruik de kleurpaletten van ColorBrewer, maak zelf een kleurenschaal met Colorpicker for Data, of gebruik de geavanceerde opties van iWantHue.
  • Gebruik annotatie waar nodig. Annotatie is de belangrijkste laag in een infographic. Het zorgt ervoor dat de belangrijke details tot hun recht komen, en lezers de grafiek goed kunnen begrijpen.

Dank aan de VVOJ voor de uitnodiging en de bezoekers van de workshop voor hun enthousiasme. ♥

Filed under Geen categorie